Zo toets je praktijkbekwaamheid: de integratieve dagen van de BA
Hoe toets je of een advocaat-stagiair echt klaar is voor de praktijk? Niet alleen of iemand het recht kent, maar ook of diegene onder druk kan handelen, juridisch scherp blijft, professioneel communiceert en oog heeft voor de belangen achter een conflict?
Bij de integratieve dagen van de Beroepsopleiding Advocaten gebeurt dat via realistische praktijksimulaties: een mootcourt en een onderhandeling of getuigenverhoor. Advocaat-stagiairs laten zien hoe zij kennis, vaardigheden en professioneel handelen samenbrengen. Geen theoretische toets op papier, maar een moment waarop zichtbaar wordt hoe iemand optreedt als advocaat. Twee beoordelaars kijken mee, wegen het optreden en geven feedback die helpt bij verdere ontwikkeling. We spraken daarover met twee ervaren beoordelaars: Diana Seegers, met een achtergrond in de advocatuur en het juridisch onderwijs, en Bünyamin Kaya, docent-researcher en voormalig juridisch medewerker bij de rechtspraak. Beiden zijn al jaren betrokken bij de opleiding en kijken met een ervaren en geoefende blik naar het optreden van de advocaat-stagiairs.
Laten zien wat je kunt
Volgens Diana zit de kracht van de integratieve dagen in het zichtbaar maken van professioneel handelen: ‘Deze manier van toetsen sluit aan bij een veel bredere beweging in het onderwijs: dat opleidingen niet alleen over theorie en papier moeten gaan, maar juist ook over wat je in de beroepsuitoefening laat zien. In het echte leven ervaar en doe je dingen anders dan in een casus op papier. Advocaat-stagiairs werken – onder begeleiding van hun patroons – al in de praktijk. Dan is het logisch en waardevol om ook de manier waarop ze in die praktijk werken te toetsen.’
Ook Bünyamin ziet die meerwaarde duidelijk: ‘Het klassieke toetsen, waarbij je vooral meet of iemand het recht kent, is voor dit beroep eigenlijk niet genoeg. Die kennis is natuurlijk nodig, maar het is minstens zo belangrijk dat we ook praktijkbekwaamheid toetsen. Kan iemand onder tijdsdruk werken, belangen afwegen, omgaan met complexe situaties en tot een passende oplossing komen voor een cliënt? Juist een mootcourt, een onderhandelingssituatie of een getuigenverhoor sluit daar goed op aan.’
Meer dan kennis alleen
De integratieve dagen maken meer zichtbaar dan alleen juridische kennis. Juist in het optreden zelf wordt duidelijk hoe een advocaat-stagiair redeneert, communiceert en reageert op spanning of tegenspraak. Diana: ‘De inhoud is belangrijk, dat spreekt voor zich. Het gaat niet om extreem ingewikkelde leerstukken en advocaat-stagiairs hebben zich daar met de voorbereidende opdrachten uitgebreid op kunnen voorbereiden. Dan zou de inhoud eigenlijk geen verrassing meer mogen zijn. Daarnaast is de professionele houding voor mij minstens zo belangrijk: de bewoordingen, de zorgvuldigheid, de helderheid en hoe iemand overeind blijft als diegene het even niet meer weet. Want je kunt niet op een stopknop drukken als een cliënt iets onverwachts zegt of een rechter een lastige vraag stelt. Hoe je daarop reageert, verbaal en non-verbaal, zegt heel veel.’
Bünyamin legt de nadruk op inzicht en flexibiliteit: ‘Wat ik heel belangrijk vind, is dat een advocaat-stagiair begrijpt waar het echt om draait in een zaak. Je moet snappen waarom een rechter een bepaalde vraag stelt en welke kant die op wil. En je moet daar waar nodig goed kunnen improviseren en vooruit durven te kijken. Soms moet je gewoon eerlijk aangeven: ik weet het antwoord op dit moment niet. Dat helpt vaak meer dan eromheen draaien, want daar prikt een rechter of beoordelaar zo doorheen.’
Onderhandelen met oog voor belangen
Een belangrijk onderdeel van de integratieve dagen is onderhandelen volgens de Harvard-methode. Die aanpak wordt soms als ‘soft’ bestempeld, maar beide beoordelaars herkennen zich daar niet in. Bünyamin: ‘Juristen zijn vaak geneigd om direct naar het juridische gelijk te kijken. Maar bij Harvard-onderhandelen word je gedwongen om verder te kijken. Je kijkt naar belangen en naar oplossingen die niet alleen juridisch zijn. Juist in complexe zaken heb je daar veel aan. Dan moet je soms een andere route zoeken naar een uitkomst die voor beide partijen acceptabel is. Het lijkt misschien soft, maar het is juist een sterke methode om patstellingen te doorbreken.’
Diana sluit zich daarbij aan: ‘Met welwillendheid en door te zoeken naar waar je elkaar kunt vinden, bereik je vaak meer dan door er met gestrekt been in te gaan. Ik geloof er echt in dat juist die meer zorgvuldige, op belangen gerichte methode, een goede manier is om als advocaat je werk te doen.’
Zorgvuldig beoordelen
De integratieve dagen vragen om zorgvuldige en consistente beoordeling. Dat gebeurt aan de hand van een helder toetskader, maar ook door samenwerking en afstemming tussen beoordelaars.
Diana: ‘We werken met een vaste groep ervaren beoordelaars, in wisselende duo’s. Juist die verschillende achtergronden helpen om scherp te blijven. In twijfelgevallen ga je terug naar wat je hebt gezien, hoe je dat interpreteert en wat dat betekent voor je oordeel. Daarbij kijken we welwillend: je zoekt niet naar redenen om iemand af te serveren, maar je kijkt of iemand voldoende basis laat zien om verder te kunnen. Als iemand het dan toch niet haalt, betekent dat echt dat die basis helaas nog onvoldoende is.’
Bünyamin vult aan: ‘We hebben als beoordelaars allemaal een training gehad en bespreken ook met elkaar hoe we naar situaties kijken. Voordat een integratieve dag begint, krijgen alle beoordelaars instructies over de belangrijkste aandachtspunten, en achteraf wordt er ook gekalibreerd over de beoordelingen en opvallende zaken. We komen aan het einde van de dag bijeen en bespreken casussen en twijfelgevallen. Uiteindelijk stel je jezelf als beoordelaar steeds dezelfde vraag: zou je deze advocaat-stagiair in het echte leven op een cliënt loslaten?’
Blijven ontwikkelen
De integratieve dagen zijn niet alleen een meetmoment, maar ook een belangrijk leermoment. Juist de combinatie van beoordeling en feedback helpt advocaat-stagiairs om zich verder te ontwikkelen.
Diana: ‘Toetsen is in zekere zin een noodzakelijk kwaad, maar de feedback moet advocaat-stagiairs echt verder helpen. Ook bij een voldoende. Idealiter geeft het beoordelingsformulier richting: wat doe ik goed en waar kan ik nog groeien? Je ziet door deze toetsvorm dingen die je op papier nooit zichtbaar krijgt. Juist daarom zegt het zoveel over waar iemand staat, en waar nog ontwikkeling mogelijk is. Voor mij is een opleiding er om te leren en beter te worden, niet alleen om een toets te halen.’
Bünyamin ziet het als een belangrijke stap richting de beroepspraktijk: ‘De integratieve dagen vormen een brug tussen theorie en praktijk. Wat je tijdens de opleiding oefent, komt hier samen in een setting die net iets spannender en complexer is. Hopelijk gaan advocaat-stagiairs naar huis met het gevoel: ik ben op de goede weg, maar ik kan nog groeien. Want je bent als advocaat nooit uitgeleerd. Zeker niet nu het gebruik van AI gemeengoed wordt. Daardoor verandert de beroepsuitoefening fundamenteel. Cliënten zoeken nu al zelf online informatie op en komen soms met door AI gegenereerde analyses of standpunten. Dat betekent dat vaardigheden als juridisch analyseren, professioneel oordelen en het maken van ethische afwegingen alleen maar belangrijker worden. Dat is iets waar de opleiding en de toetsing zich toe zullen moeten blijven verhouden.’
